2 кытэплёйыг’элгын 1937 гэвэгыйӈикэн ныг’эли майӈыэтгыйӈо историяк Чав’чываокругык, то ымыӈ Камчаткак, ӈанко г’уеви виткукин газетан «Чав’чывэчгэн большевик».
Ымыӈ микынэк гэйгулэлин, йынны ӈаен лицей- ӈаен яйгочав’ӈыян, г’атав’ тэг’и г’уемтэв’илг’у янг’ав’ нив’нэв’ еӄин гатоӈвалэн в’уччин нынны.
Ынанмайнычг’ын пыттоӈгыйӈын ваятэн -йилыйил, ининэтэ кокалэчеллаӈ, ков’аняваллаӈ то кочаткаёӈлаӈ. Ыно ымоӈ ёнатгыйӈын г’уемтэв’илг’ычгин ӄогалаӈ елыӈӄо. Ымоӈ чаткаёӈгыйӈо котоӈвалаӈ йилык.
Казанык кучеймэвыӈ пылыткоӈвоӈ Ымроссийскакэн лывычетгыйӈын «Ынанмэтычг’ын инэнгыюлэвычг’ын ченэнелэн то литературан 2024 г», еӄэ гэнумэкэв’линэв’ педагогав’ йилин то литературан 79-кэн регионакэнав’, ыччу ныг’аллай ынанмальчыг’о ыйыкрегионак. Эналватылг’ын Ымроссийскаконкурсакэн мыччайголалаӈын, эчги 21 ымычв’илюйыг’илгык.
Камчатка – сәмт, маי ӄаיт итיэ ксуњԓӄзукнэיн итәнмәיн. Мизвин сәмт ӽамух әњч, тхיал мозно лакас, әӈӄа итәнмәיн скәзнэיн дивнэ эк часыт.
Алхалалалай — ит՚энан итәнмән՚ин обрядовой ч՚ахԓэс Кавралк ноябрях՚ал 1988 годанк. Ч՚ахԓэс тэнаӄ кскнэ՚н книганк «Ланом сәмткит Камчатка» С.П.Крашенинникованк.
Ӄэмӄэ ч՚амзанлалк кӈалос тнакола՚н к՚э ӈытэзнэн тынувал эк традиция՚н. Итəнмə՚нк кӈалос – ты՚н тнакол. Ӄа՚т ит՚э мизвин кӈалоса՚нк ӄэмӄэ скəзнэн əннан вэтвэт: иӽԓӽэ՚н к՚элвэнтзокнэ՚н эк промосља՚ԓкнэ՚н, кскнэ՚н мэмэ՚н эк тхту՚н, ксэйонэӈкнэ՚н кисткит, кӈалоскит, ͦ ӄсӽа՚нкит, ӽэ мимсхэ՚н ԓӄзувэ՚н тэӈлаӽа՚н ӈичэ՚н, сэйонэӈлаӽа՚н лаӽсӽа՚н, минэ՚н ӈытэзнэ՚н кистэ՚ин ойэлатном.
Ӄычвоӄыч-ыллаӈи корейский ваятэн соснан, уйӈэ ван атвака ятан Камчаткак. Ынно мыччалыг’олаӈын Чукоткак, Сахалинык, Магаданский областях то Хабаровский нутэк.
Алваӈ кунг’элыӈ йилин вагыйӈын. Ымнутэйив’в’ин -ыннин тылагыйӈын тойэтгыйӈыӈ, тг’эв’гычголг’ыӈ, ынанмайӈымнотаев’в’вытгыйыӈ то полтитичекоеӈ ёмакав’гыйӈыӈ, миӈкы ӄуччев’ ваятэн яноткэнав’ этгыйӈо котымӈэв’лаӈ, г’ам ӄуччев’ кояяноллаӈ ымнутъйив’в’ик ваккы
Ламԓ хкалаӽ инхт итәнмә՚нк. Нада әњч скәс кӈалосанкэ, ͦ ӄсӽа՚нкэ: соља՚ԓэс, әнк՚эзвэс, ͦ ӄсӽа՚нкэ сатос ӄэ՚мк
Ывынг’ын ив’лылг’ын, в’ача кымг’окыӈ валг’ын, ныв’тэлгылоӄэпэяӄэн, тэӄын ӄэевэ гэначг’элэн. Ынанянотыӈ ывынг’ын ков’йыӈын, кмэӈыӈ, г’оямтав’элг’ыӈ кытгэмгыйӈын куйылӈынин
Ынан ночальӄэтыӈ утту кункаӈаньӈынин, ынан г’эг’эпыӈ г’ычг’у куллэӈнин. Ынно эвыччеткылг’ин то апэякылг’эн. Ночальӄэпыӈ куйиӈэльг’этыӈ..., ӄэйлы, кытэг!
Котвалаӈ имы-ею, актыка вилэтэкмитык, ӈаен кмэӈылг’атгэвэгыйӈын. Мую актыка мынкымг’ылэла пэтыёнатгыйӈыӈ. Г’ам мочгынан эмэлкэ йымийкувык ёнатгыйӈын кмиӈин.
Ӄояв’-эв’ынчам, тэӄын г’уемтэв’илг’у! Ӄуччев’-нымэлӄинэв’, ӄуччев’ г’аткэӈ валг’о. Ӄоен г’опта котвалаӈ амиткылг’инав’ ыллыг’ыпэлляӄо. Ӄуччев’ ыллыг’ыпэлляо нымэлӄинэв’, тэӄын-ӄун г’уемтэв’илг’у. Муйык нымэлӄинэв’ ыллыг’ыпэлляӄо ӈынвыӄ. Ӄаююв’, г’опта кмиӈу.
Санкт-Петербургак, 13 ӄояв’ъёйыг’элгык вэтатылг’ыт Камчаткакэнат институтакэнат амъел тилик яйгочав’ӈыгыйӈын панэнатвыгыг’э Институтак Айгытӄываятэн РГПУк ныннылг’ын А.И.Герцена В.Р.Дедык то Т.К.Заева майӈыспециалистат то йыгулэтылг’ыт чав’чываелык то ительменелык Камчатский нотак. 16-17 г’ылв’ыек ӄояв’ъёйг’элгык галай XXI Ымваятэн научно-практическаен конференциян «Реальность Этноса» ныннылг’ын «Яйгочав’ӈыгыйӈын -катгогыйӈын агэгайгыйӈэн Российский Федерациян».